PACTUM Kancelaria Prawna Publikacje - GAZETA PRAWNA NR 140 (1249) z dnia: 30.06.2004

Publikacje - GAZETA PRAWNA NR 140 (1249) z dnia: 30.06.2004

Jak bronić się przed komornikiem?

Autor: Ewa Bednarek-Wojtal

Zawsze może się zdarzyć, że komornik dokona czynności, z którymi się nie zgadzamy. Warto wówczas pamiętać, że istnieją środki obrony przed takimi działaniami. Podstawowymi są: skarga na czynności komornika oraz powództwa przeciwegzekucyjne. Dłużnik może wnosić do komornika o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, zawieszenie postępowania egzekucyjnego czy umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Do postępowania egzekucyjnego dochodzi w przypadku niespełnienia dobrowolnie przez dłużnika należnego wierzycielowi świadczenia. Trudno bowiem oczekiwać, aby w wyniku wszczęcia egzekucji dłużnicy natychmiast wywiązywali się ze swoich zobowiązań. Ustawodawca musiał wyposażyć organy egzekucyjne w instrumenty pozwalające na ewentualne wymuszenie od dłużników i innych uczestników postępowania oraz osób nieuczestniczących w postępowaniu niezbędnych dla osiągnięcia celu zachowań.

Uczestnikami postępowania są nie tylko dłużnik i wierzyciel, ale także nabywca licytacyjny, osoby mające ograniczone prawa rzeczowe, roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości. Może się jednak zdarzyć, że komornik dokona zajęcia przedmiotu, który nie należy do dłużnika albo podejmie czynności egzekucyjne, mimo że uregulowano dług. Warto wówczas pamiętać o tym, że prawo przewiduje środki obrony przed niesłusznymi, naszym zdaniem, czynnościami komornika.

Warto wiedzieć
Termin do wniesienia skargi to 7 dni. Liczy się on od daty czynności, gdy strona była przy niej obecna lub była o jej terminie zawiadomiona, a w innych wypadkach - od daty zawiadomienia strony o dokonaniu czynności, a w braku zawiadomienia - od daty dowiedzenia się o niej. Skargę na czynność komornika może wnieść każda osoba, której prawa zostały naruszone przez działanie czy zaniechanie komornika.

Skarga na czynności komornika

Jednym z podstawowych środków obrony przed komornikiem jest skarga na czynności komornika. Przysługuje ona zarówno na jego czynności, jak i w niektórych wypadkach na zaniechanie ich podjęcia (art. 767 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego).

Skargę na czynności komornika, zgodnie z art. 767 k.p.c., składa się do sądu rejonowego, przy którym działa komornik, którego skarga dotyczy.

Co w skardze

Skarga, jako pismo procesowe, musi spełniać wszystkie warunki przewidziane dla pism procesowych. Jest to o tyle ważne, że uchybienie formalne może doprowadzić do odrzucenia skargi, jeżeli mimo wezwania sądu nie uzupełniono braków w wyznaczonym terminie. W skardze trzeba podać własne dane personalne, ze wskazaniem miejsca zamieszkania, ewentualnie adres do korespondencji, wszelkie dane wierzyciela, sygnaturę akt komorniczych, na podstawie których sąd będzie mógł sprawdzić prawdziwość zarzutów oraz określić, czego się domagamy. Opisujemy więc czynność komornika, którą skarżymy, i przedstawiamy nasze żądanie, np. gdy doszło do zajęcia ruchomości w postaci maszyny do szycia, a dłużnik jest krawcem i jest mu ona niezbędna do pracy, wnosi o uchylenie zajęcia. Do skargi dołączamy ewentualnie wniosek o zawieszenie postępowania do czasu jej rozpoznania, bowiem samo wniesienie skargi nie powoduje wstrzymania z mocy prawa wykonania zaskarżonego postanowienia lub zarządzenia. Sąd może uzależnić swą decyzję od złożenia stosownego zabezpieczenia, np. pewnej sumy pieniędzy.

Skarga musi zawierać uzasadnienie żądania. W przypadku powołanego krawca należałoby wskazać osoby, które mogą zaświadczyć, iż faktycznie korzysta on z tych narzędzi, przedłożyć zaświadczenie pracodawcy czy wypis z ewidencji działalności gospodarczej, że taką działalność prowadzi.

Do skargi należy dołączyć jej odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich uczestniczącym w sprawie osobom. Jeśli więc w danej sprawie jest trzech wierzycieli, do akt przedkładamy, oprócz oryginału, trzy egzemplarze skargi oraz wszystkich załączników, które zdecydowaliśmy się dołączyć.

Kiedy skarga

Skargę wnosi się tylko i wyłącznie na czynności egzekucyjne, czyli naruszenie prawa przez komornika. Oczywiście bezzasadne są skargi, w których zarzuca się komornikowi, że nie sprawdził zasadności tytułu wykonawczego, gdyż komornik nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Częste są skargi dłużników, w których zarzucają, że zapłacili należność albo żądają rozliczenia z działalności gospodarczej. W związku z tym należy wyjaśnić, że komornik prowadzi egzekucję na wniosek i na podstawie tytułu wykonawczego. Na postanowienia sądu odrzucające skargę służy zażalenie do sądu okręgowego.

Powództwa przeciwegzekucyjne

Jeśli został już wydany tytuł wykonawczy, środkiem obrony dłużnika może być powództwo przeciwegzekucyjne z art. 840 par. l k.p.c. albo z art. 841 par. l k.p.c. Pierwsze to powództwo opozycyjne, drugie powództwo ekscydencyjne. Gdy dłużnik chce zapobiec egzekucji i uniemożliwić jej przeprowadzenie, może skorzystać właśnie z tzw. powództwa opozycyjnego, które tytuł wykonawczy w całości lub w części pozbawi przymiotu wykonalności. Jeżeli dłużnik twierdzi, że jego zobowiązanie względem wierzyciela wygasło w całości, bo np. zapłacił już całą należność, objętą tytułem wykonawczym, może żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości. Natomiast, gdy zobowiązanie to wygasło już częściowo, bo np. zapłacił już część tej należności - może żądać pozbawienia wykonalności w części. Może on także żądać ograniczenia wykonalności tytułu wykonawczego, np. gdy wierzyciel udzielił mu zwłoki w spełnieniu świadczenia albo gdy podnosi niemożliwość wykonania zobowiązania na pewien okres.

Warto wiedzieć
Skargę na czynności komornika należy adresować do sądu rejonowego, w którego rejonie komornik prowadzi egzekucję, do wydziału, który wydał tytuł wykonawczy, np. cywilnego, rodzinnego lub sądu pracy.

Wyrok, wydany na podstawie tego środka prawnego, w całości uniemożliwi wykonalność tytułu wykonawczego i uniemożliwi przeprowadzenie jakiejkolwiek egzekucji na podstawie tego tytułu wykonawczego. Wyrok, uwzględniający to powództwo, stanowi podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Jeżeli dłużnik zaprzecza zdarzeniom, na których oparto wykonanie klauzuli wykonalności, może powołać się na zdarzenia zaszłe przed powstaniem tytułu egzekucyjnego. Dłużnik zaprzecza wtedy, że ciążył na nim obowiązek spełnienia świadczenia wskazanego w tym tytule. Może on na przykład twierdzić, iż tytuł wykonawczy zawiera treść nieodpowiadającą istotnemu stanowi rzeczy. Zdarzenia można zakwestionować bądź to dlatego, że nigdy ich nie było (np. dokumenty zostały sfałszowane), bądź to ze względu na związane z nimi wady prawne, przykładowo, gdy pełnomocnik występujący w sprawie nie był uprawniony do złożenia określonego oświadczenia lub oświadczenie to złożono pod wpływem błędu itp.

Z tym że przeczyć nie można np. wyrokom sądowym albo nakazom zapłaty, bowiem strony mogą przytaczać odpowiednie argumenty w czasie procesu sądowego, a nie na etapie egzekucji.

Warto wiedzieć

Stronami w procesie wszczętym na skutek wytoczenia powództwa opozycyjnego są: dłużnik lub małżonek dłużnika, przeciwko któremu została nadana klauzula wykonalności; mogą nim być także następcy prawni dłużnika, np. spadkobiercy po stronie powodowej i wierzyciel, który występuje tu w charakterze pozwanego.

Może on także powołać się na zdarzenia zaszłe pomiędzy powstaniem tytułu egzekucyjnego a nadaniem temu tytułowi klauzuli wykonalności, czyli wtedy dłużnik zaprzecza temu, że przeszedł na niego obowiązek stwierdzony tytułem egzekucyjnym, dłużnik może też twierdzić, że nie zaszło zdarzenie, od którego było uzależnione wykonanie tytułu egzekucyjnego. Natomiast jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie skutkujące wygaśnięciem zobowiązania choćby takie, jak: wykonanie zobowiązania, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które powstały po zamknięciu rozprawy.

PRZYKŁAD

Dłużnik otrzymał z sądu wydany przeciw niemu nakaz zapłaty opiewający na określoną kwotę, którą sąd polecił zwrócić wierzycielowi. Dłużnik wiedział, że roszczenie jest zasadne i nie chciał się narażać na niepotrzebne koszty, dlatego nie wnosił sprzeciwu i przelał odpowiednią kwotę na właściwy rachunek bankowy. Mimo to po pewnym czasie w jego firmie pojawił się komornik z nakazem zapłaty zaopatrzonym w klauzulę wykonalności. Powstała zatem sytuacja, w której można wytoczyć powództwo przeciwegzekucyjne na podstawie art. 840 par. 1 pkt 1 k.p.c.

Inne sytuacje, które powodują wygaśnięcie zobowiązania, a tym samym mogą stanowić podstawę powództwa przeciwegzekucyjnego to: spełnienie przez dłużnika, w celu zwolnienia się ze zobowiązania, za zgodą wierzyciela innego świadczenia; potrącenie; odnowienie, czyli sytuacja gdy w celu umorzenia zobowiązania dłużnik zobowiązuje się za zgodą wierzyciela spełnić inne świadczenie albo nawet to samo, ale z innej podstawy prawnej; zwolnienie z długu przez wierzyciela; zmiana wierzyciela; zmiana dłużnika, czyli przejęcie długu; trwała niemożność świadczenia będąca skutkiem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które powstały po zamknięciu rozprawy.

Także w sytuacji, gdy wystąpiło zdarzenie powodujące niemożność wyegzekwowania tego zobowiązania, takie jak: przedawnienie roszczenia; odroczenie wykonania zobowiązania przez wierzyciela; rozłożenie spłaty świadczenia na raty czy też przemijająca niemożność świadczenia, a gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które powstały po zamknięciu rozprawy.

Warto wiedzieć
Powództwo opozycyjne może dotyczyć tylko sądowego tytułu wykonawczego, czyli tytułu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności nadaną przez sąd i nie jest istotne, od jakiego organu pochodzi sam tytuł wykonawczy, natomiast istotne jest to, by to właśnie sąd nadał mu klauzulę wykonalności.

Oprócz tego można wskazać jeszcze jeden przypadek, kiedy dłużnikowi przysługuje powództwo opozycyjne, a mianowicie jeżeli małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787 k.p.c., wykaże, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi się nie należy, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz i te, z którymi mógł wystąpić jego współmałżonek.

Powództwo opozycyjne może być wytoczone zarówno po wszczęciu egzekucji, jak i przed jej wszczęciem; a także po jej zakończeniu, ale tylko wtedy, gdy egzekwowane świadczenie nie zostało w pełni zaspokojone. Jeżeli wykonalność tytułu wykonawczego wygasła wskutek wyegzekwowania całego świadczenia, nie można wytoczyć powództwa opozycyjnego; wtedy dłużnik może wytoczyć powództwo o naprawienie szkody lub o zwrot wyegzekwowanego świadczenia.

Warto wiedzieć

Komornik dokonując zajęcia ruchomości nie ma obowiązku ustalania, kto jest jej właścicielem, gdyż decydujące znaczenie ma tylko okoliczność, czy zajmowane ruchomości znajdują się w posiadaniu bądź współposiadaniu dłużnika.

Oprócz powództwa opozycyjnego dłużnikowi przysługują dwa środki prawne zapobiegające egzekucji: powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego pochodzącego od organu administracji zaopatrzonego w sądową klauzulę wykonalności i powództwo o umorzenie egzekucji, które jest szczegółowo uregulowane w art. 37 ust. 3 ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, a także w prawie bankowym.

Osoby trzecie

Nie tylko dłużnikowi przyznano instrumenty prawne chroniące go przed egzekucją, także osoba trzecia, której prawa zostały naruszone w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego, może bronić się przed taką egzekucją. Osobą trzecią jest każda osoba, poza dłużnikiem egzekwowanym, której prawa zostały naruszone w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego i nie jest istotne, jaki stosunek łączy tę osobę z dłużnikiem.

Jeśli komornik dokona zajęcia ruchomości, które znajdowały się w posiadaniu dłużnika, to jest to zgodne z przepisami k.p.c. Jedyne, co może zrobić właściciel takiej rzeczy lub osoba, której przysługują inne prawa do zajętej rzeczy, to wytoczenie powództwa przeciwegzekucyjnego.

Przedmiotem powództwa jest przedmiot zajęty w toku egzekucji. Może to być: ruchomość, nieruchomość, prawo w wypadku egzekucji z wierzytelności, osoba trzecia może także żądać zwolnienia od egzekucji udziałów w zajętym przedmiocie i w zajętej wierzytelności.

Powodem w procesie o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji jest zawsze osoba trzecia, czyli osoba, która nie jest ani dłużnikiem, ani wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym, a rości sobie prawo do zajętego przedmiotu. Pozwanym jest: wierzyciel, w sytuacji gdy dłużnik nie zaprzecza prawu powoda, a jeżeli dłużnik zaprzecza prawu powoda wierzyciel i dłużnik.

Zwolnienie zajętego przedmiotu

Podstawą powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu jest naruszenie prawa osoby trzeciej przez egzekucję, co ma miejsce wtedy, gdy osobie trzeciej przysługuje uprawnienie do zajętego przedmiotu lub prawa, a jednocześnie wierzycielowi nie przysługuje prawo do zaspokojenia się z zajętych przedmiotów.

Prawa przysługujące osobie trzeciej, które mogą stanowić podstawę do wytoczenia tego rodzaju powództwa, to przede wszystkim: własność, użytkowanie, własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, najem, dzierżawa, komis. Podstawą nie mogą być prawa osoby trzeciej, które wygasają w toku egzekucji prowadzonej przeciwko dłużnikowi, np. hipoteka i zastaw, bowiem w ich miejsce powstaje prawo do zaspokojenia się z ceny nabycia.

W przypadku powództwa ekscydencyjnego powód nie zwalcza tytułu egzekucyjnego ani jego wykonalności, tylko przeciwstawia się egzekucji z danego przedmiotu. Może ono zostać skutecznie wniesione dopiero po wszczęciu egzekucji skierowanej do przedmiotu, którego wyłączenia spod egzekucji żąda osoba trzecia.

Drugim środkiem prawnym przysługującym osobie trzeciej jest powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji administracyjnej (art. 842 k.p.c.). Przed wytoczeniem tego powództwa należy przeprowadzić postępowanie w trybie administracyjnym przewidzianym w art. 38-44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Copyright © 2007-2008 Kancelaria Prawna PACTUM - Ewa Bednarek-Wojtal