PACTUM Kancelaria Prawna Publikacje - GAZETA PRAWNA NR 140 (1249) z dnia: 20.07.2004

Publikacje - GAZETA PRAWNA NR 140 (1249) z dnia: 20.07.2004

Co robić, gdy dostaniemy pozew do sądu?

Autor: Ewa Bednarek-Wojtal

Przede wszystkim nie panikować. To, że zostaliśmy pozwani do sądu, nie oznacza jeszcze, że musimy coś komuś zapłacić albo że w ogóle jesteśmy coś komuś winni. Prawo przewiduje dla pozwanego wiele instytucji, z których może skorzystać: uznanie pozwu, wniesienie odpowiedzi na pozew czy powództwo wzajemne. Pozew to dopiero początek sporu, który może skończyć się nawet polubownie.

Data wniesienia pozwu do sądu oraz doręczenia go pozwanemu to dwa ważne momenty w trakcie postępowania cywilnego, z którymi przepisy wiążą istotne skutki procesowe. Wniesienie do sądu pozwu wszczyna postępowanie w danej sprawie. Skutkami wniesienia pozwu są przerwanie biegu przedawnienia roszczeń oraz możliwość liczenia odsetek za opóźnienie od zaległych odsetek, jeżeli w sprawie dochodzimy niespłaconej przez naszego dłużnika sumy pieniężnej. Można także liczyć odsetki od darowanej sumy pieniężnej w przypadku opóźniania się darczyńcy w spełnianiu świadczenia, do którego się zobowiązał. Po wniesieniu pozwu przez powoda roszczenia lub uprawnienia ściśle osobiste mogą przejść na następców prawnych uprawnionego, jak na przykład roszczenie o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.

Doręczenie pozwu

Drugą ważną datą jest doręczenie pozwu. Po wniesieniu pozwu i stwierdzeniu, że jest on prawidłowo sporządzony pod względem formalnym, sąd przesyła odpis pozwu pozwanemu. Chwilą doręczenia pozwu jest data potwierdzenia jego odbioru przez odbierającego lub przez organ doręczający - w przypadkach gdy adresat nie może lub nie chce odbioru potwierdzić. Chwila doręczenia pozwu ustalana jest na podstawie przepisów o doręczeniach pism procesowych. W przypadku gdy adres pozwanego jest nieznany, sąd może ustanowić kuratora, któremu doręcza pozew. Z chwilą doręczenia pisma kuratorowi doręczenie staje się skuteczne.

Przepisy kodeksu postępowania cywilnego określają skutki, jakie wywołuje doręczenie pozwu. Zgodnie z art. 192 k.p.c., z chwilą doręczenia pozwu nie można w toku sprawy wszcząć pomiędzy tymi samymi stronami nowego postępowania o to samo roszczenie. Sąd odrzuci pozew, jeśli w danej sprawie toczy się już postępowanie. Pozwany od momentu doręczenia pozwu może podjąć obronę przez wytoczenie tzw. powództwa wzajemnego, może także pozew uznać.

Odpowiedź na pozew

W toku sprawy wymianę pism może zarządzić sąd. Stronę reprezentowaną przez adwokata lub radcę prawnego przewodniczący może zobowiązać do złożenia w wyznaczonym terminie pisma przygotowawczego, w którym strona jest zobowiązana do powołania wszystkich twierdzeń, zarzutów i dowodów, pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku dalszego postępowania. Odpowiedź na pozew jest pismem przygotowawczym, musi więc odpowiadać wymaganiom dotyczącym pozwu.

GP WYJAŚNIA
Pozwany może przed pierwszą rozprawą wnieść odpowiedź na pozew. W sprawach zawiłych lub rozrachunkowych przewodniczący może zarządzić przed pierwszą rozprawą wniesienie odpowiedzi na pozew lub także w miarę potrzeby wymianę przez strony dalszych pism przygotowujących rozprawę, przy czym oznaczy porządek składania pism, termin, w którym pisma należy złożyć, i okoliczności, które mają być wyjaśnione.

Złożenie odpowiedzi na pozew jest wdaniem się w spór co do istoty sprawy, dlatego też w piśmie tym strona powinna, pod rygorem utraty możliwości późniejszego powoływania, podnieść zarzuty, których wnoszenie ograniczone jest do tego momentu. Dotyczy to np. zarzutu zapisu na sąd polubowny lub usuwalnej niewłaściwości sądu, niewłaściwego obliczenia wartości przedmiotu sporu czy też wniosku o wyłączenie sędziego.

W odpowiedzi na pozew strona może zgłosić również wiele wniosków mających na celu zarówno przygotowanie rozprawy, jak i jej przeprowadzenie, a także dotyczących zakresu orzekania sądu, np. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu, o przypozwanie określonej osoby, o wezwanie do sprawy właściwego pozwanego, a także wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. Z odpowiedzią na pozew można połączyć wniesienie powództwa wzajemnego. Złożenie odpowiedzi na pozew jest w zasadzie fakultatywne i zależy od woli powoda. Jednakże ustawa przewiduje w tym zakresie wyjątki - w sprawach gospodarczych pozwany jest zobowiązany do wniesienia odpowiedzi na pozew.

PRZYKŁAD
Powód dochodzi należności za zbudowanie domu mieszkalnego. Strony zawarły umowę o dzieło 30 listopada 2003 roku, według tej umowy powód w ciągu 6 miesięcy, licząc od tego dnia, zobowiązał się zbudować dom i przekazać go jako całkowicie wykończony pozwanemu. Należność za tę usługę ustalono na 50 000 zł i zapłata jej miała nastąpić w terminie dwóch tygodni od przekazania pozwanemu budynku. Tej sumy domaga się powód. Jednak pozwany w odpowiedzi na pozew broni się, że termin zakończenia ustalony w umowie już minął, ale budynek nadal nie jest skończony, a co więcej, ściany wykonano wadliwie, bo pojawiają się na nich pęknięcia. Dlatego też pozwany nie płaci pozwanemu, bowiem ten był zobowiązany przekazać powodowi należność za wykończony budynek. Pozwany nie kwestionuje obowiązku zapłaty, ale uiści ją po skończeniu budowy.

Powództwo wzajemne

W przypadku gdy okaże się, że pozwany ma w stosunku do osoby, która go pozwała, jakieś roszczenie, może wystąpić z tzw. powództwem wzajemnym. Jest ono dopuszczalne, jeżeli roszczenie wzajemne pozostaje w związku z roszczeniem powoda lub nadaje się do potrącenia. Powództwo wzajemne można wytoczyć bądź w odpowiedzi na pozew, bądź oddzielnie, nie później jednak niż na pierwszej rozprawie.

PRZYKŁAD
Powód w powództwie głównym dochodzi od pozwanego kwoty 15 000 zł jako należność za wykonane roboty budowlane. Pozwany w powództwie wzajemnym podkreśla, że powód pomija jednak fakt, że sam jest winien pozwanemu 7000 zł za wykonanie projektu ogrodzenia. W tej kwestii strony zawarły umowę 3 stycznia br. W umowie tej strony ustaliły wartość zlecenia na 7000 zł i określiły także, że zostanie to odliczone od wartości wykonanych robót budowlanych. Zatem należność przypadająca dla powoda wynosi, po potrąceniu kwoty 7000 zł, 8000 zł.

Dopuszczalność powództwa wzajemnego

Powództwo wzajemne jest dopuszczalne, jeżeli spełnia określone warunki: jeżeli roszczenie wzajemne jest w związku z roszczeniem powoda i jeżeli nadaje się do potrącenia. Możliwość potrącenia występuje wówczas, gdy z obu stron zgłaszane są żądania zapłaty określonych należności pieniężnych lub gdy z obu stron występują żądania spełnienia świadczenia w rzeczach zamiennych tej samej jakości oznaczonych co do gatunku.

Powództwo wzajemne może być wniesione od chwili doręczenia pozwu pozwanemu, aż do zakończenia pierwszej rozprawy. Zgłoszone po upływie terminu, zawsze będzie traktowane jako powództwo samodzielne, a jeżeli właściwy dla jego rozpoznania będzie także sąd pozwu głównego, to sąd ten może obie te oddzielne sprawy połączyć do wspólnego rozpoznania, ale tylko wtedy, gdy będą ze sobą w związku.

GP WYJAŚNIA
Powództwo wzajemne jest powództwem, które wytacza pozwany przeciwko powodowi w odpowiedzi na żądania powoda zawarte we wniesionym przez niego pozwie. Stanowi więc ono sposób zarówno obrony pozwanego, jak i dochodzenia jego własnych roszczeń.

Pozew wzajemny ma być rozpatrywany łącznie z pozwem wniesionym uprzednio. Wnoszony jest więc zawsze do sądu, który rozpatruje pozew główny - niezależnie od tego, czy sąd ten jest dla powództwa wzajemnego właściwy, czy nie. Przepis, określając sąd właściwy dla powództwa wzajemnego, wyłącza w tym zakresie stosowanie przepisów regulujących właściwość miejscową. Sądem miejscowo właściwym dla powództwa wzajemnego jest więc sąd miejscowo właściwy dla powództwa głównego.

Konsekwencje uznania powództwa

Konsekwencją uznania powództwa jest:

• pominięcie postępowania dowodowego w zakresie okoliczności objętych uznaniem,
• wydanie wyroku uwzględniającego powództwo w zakresie objętym jego uznaniem,
• zaopatrzenie wyroku rygorem natychmiastowej wykonalności, jeżeli wyrok będzie zasądzał roszczenie,
• zwrot kosztów procesu pozwanemu, w wypadku gdy uznanie zostało dokonane przy pierwszej czynności procesowej, a pozwany nie dał powodu do wytoczenia powództwa.

Uznanie powództwa

Pozwany może się z powództwem nie zgadzać i dochodzić swych praw w sądzie. Jeżeli jednak zgadza się on z roszczeniami zawartymi w pozwie, może pozew po prostu uznać. Uznanie pozwu może być dokonane poza rozprawą w formie pisma procesowego, a na rozprawie - ustnie do protokołu.

Sąd jest związany uznaniem powództwa, chyba że jest ono sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. Uznanie może dotyczyć całego powództwa, a może też być uznaniem częściowym, odnoszącym się tylko do części roszczenia lub niektórych żądań pozwu. Ocena, czy zachodzi jedna z wymienionych przesłanek niedopuszczalności uznania powództwa, powinna nastąpić w zasadzie wyłącznie w świetle materiału procesowego znajdującego się w aktach sprawy. Jeżeli z materiału zebranego w sprawie wynika, że uznanie powództwa jest sprzeczne z wyżej wymienionymi przesłankami, ale okoliczności te nie były dostatecznie wyjaśnione, sąd mógłby przejawić inicjatywę w celu ich ustalenia zgodnie z prawdą (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 21 stycznia 1999, I ACa 890/98, publ. Pr. Gosp. 1999/9/45).

Uznanie powództwa może być dokonane najwcześniej po doręczeniu pozwu pozwanemu - jako jego pierwsza czynność procesowa - w odpowiedzi na pozew. Pozwany może uznać powództwo w ciągu całego postępowania.

PRZYKŁAD
Powód żąda od pozwanego zapłaty za wykonanie prefabrykatów. Strony nie podpisały żadnej umowy, ale było dwóch świadków przy ustalaniu ustnych warunków umowy. Prefabrykaty zostały dostarczone - znajdują się na placu pozwanego - a powód zażądał zapłaty. Pozwany z powodu braku środków zwlekał z płatnością. Powód po wielokrotnych wezwaniach pozwanego do zapłaty wniósł pozew do sądu. Pozwany powinien uznać pozew, bowiem tym sposobem uniknie konieczności pokrywania kosztów procesu, a nie ma żadnych dowodów na to, że roszczenie jest bezpodstawne.

Stosownie do przepisu art. 123 par. 1 pkt 2 k.c., bieg przedawnienia przerywa się przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Przerwa przedawnienia dotyczy jednak, w takim przypadku, tych tylko roszczeń i w takim zakresie, w jakim zostały uznane. Uznanie roszczeń w rozumieniu przepisu art. 123 par. 1 ust. 2 k.c. jest przejawem woli uznającego i nie może być zastąpione zasadami współżycia społecznego.

W wypadku uznania przez pozwanego powództwa sąd w orzeczeniu kończącym uprawniony jest do wzajemnego zniesienia kosztów procesu, bowiem w tym układzie obie strony dążyły do osiągnięcia takiego samego wyniku procesu i żadna z tych stron procesu nie przegrała ani też nie wygrała (postanowienie SN z 28 listopada 1972 r., sygn. I CZ 141/72 niepublikowane).

Sprawy gospodarcze

Nieco inne zasady obowiązują w sprawach gospodarczych. W sprawach, w których sąd nie wydał nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym lub upominawczym, pozwany jest zobowiązany do złożenia odpowiedzi na pozew w terminie dwutygodniowym od jego otrzymania. Pozwany jest w nim zobowiązany podać wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie, pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, iż ich powołanie w odpowiedzi na pozew nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później.

GP WYJAŚNIA
W postępowaniu w sprawach gospodarczych - odmiennie niż w procesie "zwykłym" - wniesienie odpowiedzi na pozew jest obowiązkiem, którego zaniechanie zagraża wydaniem wyroku zaocznego na posiedzeniu niejawnym. Obowiązek ten obciąża pozwanego niezależnie od tego, czy zapewnił sobie obsługę prawną i jest reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego.

Termin do wniesienia odpowiedzi wynosi dwa tygodnie od chwili otrzymania odpisu pozwu i jest terminem ustawowym, który nie podlega skróceniu lub przedłużeniu. Tak więc w sprawach, które nie zostały skierowane na posiedzenie niejawne celem wydania nakazu zapłaty, przewodniczący, wyznaczając termin rozprawy, powinien uwzględnić czas niezbędny do zachowania przez pozwanego wspomnianego terminu. Odpowiedź na pozew wnosi się wprost do sądu, jeśli jednak pozwany jest zastępowany przez adwokata lub radcę prawnego, odpis odpowiedzi należy - wraz z załącznikami - doręczyć powodowi. W odpowiedzi na pozew musimy powołać wszystkie twierdzenia i zarzuty oraz dowody na ich poparcie - pod rygorem utraty powoływania się na nie w trakcie postępowania.

Pozwy w sprawach gospodarczych wielokrotnie stanowią bardzo obszerny materiał, trudny do zrozumienia nawet dla fachowca. Przedsiębiorca zaskoczony takim nieoczekiwanym "prezentem" ma niewiele czasu, aby ochłonąć z wrażenia, zapoznać się z materiałem, skonsultować ze współpracownikami, z wewnętrznym prawnikiem, wreszcie zasięgnąć porady wyspecjalizowanej kancelarii prawniczej. Tymczasem ustawodawca przewidział termin zaledwie 14 dni na złożenie odpowiedzi na pozew. Rozwiązanie to ma swoje poważne konsekwencje. Przede wszystkim każde pismo wniesione po upływie tego terminu, choćby zawierało twierdzenia, zarzuty lub dowody na ich poparcie, nie będzie traktowane jako odpowiedź na pozew. Twierdzenia i zarzuty pozwanego nie będą przez sąd wysłuchane, a dowody wnioskowane nie będą przeprowadzone, chyba że pozwany wykaże, że ich wcześniejsze powołanie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później.

Uwaga na nakazy zapłaty

Jeżeli powód posiada dokumenty potwierdzające jego wierzytelność, a wierzyciel pomimo wezwania do zapłaty nie ureguluje należności, może on wystąpić do sądu z pozwem o wydanie nakazu zapłaty.

Nakaz jest o tyle niebezpieczny dla pozwanego, że stanowi on jednocześnie tzw. tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez konieczności nadawania mu klauzuli wykonalności. Stawia to oczywiście wierzyciela w bardzo uprzywilejowanej pozycji. Ostatnio Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż na podstawie takiego nakazu można nawet wnosić do sądu wieczystoksięgowego o wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej na nieruchomości dłużnika. Ponadto, nakaz wydany na podstawie weksla korzysta z rygoru natychmiastowej wykonalności, co oznacza, iż po nadaniu mu klauzuli wykonalności można na jego podstawie wszcząć i prowadzić postępowanie egzekucyjne.

Pismo zawierające zarzuty do nakazu wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty. W piśmie pozwany powinien wskazać, czy zaskarża nakaz w całości czy w części, przedstawić zarzuty (w postępowaniu upominawczym sprzeciw), które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór, oraz pozostałe zarzuty przeciwko żądaniu pozwu, a także wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie. Jeżeli pozew wniesiono na urzędowym formularzu, wniesienie zarzutów wymaga również zachowania tej formy. Powództwo wzajemne jest niedopuszczalne.

GP WYJAŚNIA
Jeśli dłużnik nie znajdzie podstaw do kwestionowania nakazu i zdecyduje się zaspokoić roszczenie, uniknie tym samym niepotrzebnych kosztów. Dłużnik, który postanowi wnieść zarzuty od nakazu zapłaty, powinien złożyć je najpóźniej w czternastym dniu od jego doręczenia, w biurze podawczym sądu, względnie wysłać je listem poleconym w polskim urzędzie pocztowym. W wyniku skutecznego wniesienia zarzutów sąd rozpozna je na rozprawie, a następnie wyrokiem utrzyma nakaz w mocy albo go uchyli i orzeknie o roszczeniu zgłoszonym w pozwie raz jeszcze.

Copyright © 2007-2008 Kancelaria Prawna PACTUM - Ewa Bednarek-Wojtal